Drogi rodzicu, sprawdź czego dziś nauczyło się Twoje dziecko!

1

Czym są zmysły i jakie zmysły mamy?

Zmysły to nasze „okna na świat”, przez które odbieramy informacje o tym, co się dzieje wokół i w naszym ciele. Dzięki nim wiemy, co widzimy, słyszymy, czujemy, smakujemy i wąchamy. Zmysły to: dotyk, węch, słuch, smak, wzrok. Gdy dotykamy czegoś po raz pierwszy – uczymy się, czy to miękkie, twarde, ciepłe, zimne. Tak poznajemy świat od niemowlaka.

2

W czym pomaga nam zmysł dotyku?

Zmysł dotyku to taki superbohater ciała. Pomaga wiedzieć, kiedy jest bezpiecznie, kiedy trzeba uważać, a kiedy można się do czegoś przytulić. Dzięki dotykowi wiemy, czy coś jest zimne, gorące, ostre, miękkie, twarde, niewygodne, mokre, suche, łaskoczące.

3

Jak działa dotyk?

Zmysł dotyku to system czujników ukrytych w naszej skórze. Te czujniki nazywają się receptory dotyku. Wyobraźmy sobie, że nasze ciało ma miliony małych "antenek". One cały czas „czują” i wysyłają wiadomości do mózgu.

4

Gdzie znajduje się najwięcej receptorów dotyku?

Na opuszkach palców, na języku i ustach, na podeszwach stóp, wokół nosa i policzków. Podczas zajęć sprawdziliśmy działanie naszych receptorów dotyku - dzieci przy zamkniętych oczach dotykały się piórkiem i musiały zgadnąć gdzie zostały dotknięte.

5

Jak z dotykiem radzą sobie zwierzęta, jeśli nie mają palców?

  • Kot ma wąsy, które „czują” - nazywają się wibrysy. Wibrysy wykrywają ruch powietrza i pomagają im „widzieć dotykiem” w ciemności.
  • Trąba słonia to nie tylko nos – to też superczuły organ dotyku, z tysiącami zakończeń nerwowych. Słoń może nią delikatnie pogłaskać inne słonie… albo podnieść piórko z ziemi!
  • Nos psa jest wilgotny i bardzo wrażliwy – nie tylko węchowy, ale też dotykowy. Psy badają świat nosem – dotykają nim rzeczy, ludzi i siebie nawzajem.
  • Nietoperze nie widzą dobrze w ciemności, ale potrafią słyszeć przestrzeń! Wysyłają piski i nasłuchują, jak dźwięk odbija się od rzeczy – to się nazywa echolokacja. Ich skrzydła są bardzo cienkie i czułe – dzięki nim czują powiewy powietrza, zmiany ciśnienia i kierunek lotu. Skrzydła działają jak czuła skóra – jeśli powietrze się zmienia, nietoperz to wyczuje i szybko zareaguje. Na palcach (które są jak kości w skrzydłach) mają dotykowe receptory, które pomagają im w locie, jakby miały sensory powietrza.
  • Pająki „słyszą” i „czują” przez włoski na nogach – wyczuwają drgania pajęczyny i powietrza.Dzięki temu wiedzą, że muchę złapała ich sieć – nawet z daleka!
  • Niektóre węże (np. pytony, grzechotniki) mają specjalne dołki termiczne przy pysku – działają jak „czujniki ciepła”. Dzięki nim mogą „dotykać” temperaturę powietrza i wyczuć, gdzie znajduje się ciepłe zwierzątko – nawet w całkowitej ciemności!
  • Motyle mają receptory smaku na nogach – dotykając rośliny, wiedzą, czy nadaje się do jedzenia!
  • Każde ramię ośmiornicy ma setki przyssawek, które „smakują” i „czują” naraz! Ośmiornica może badać otoczenie bez użycia oczu – wszystko dotykiem. Bada przedmioty, skały i inne zwierzęta tylko swoimi ramionami.
  • Ryby mają po bokach ciała specjalne „kropki” zwane linią boczną - to czujniki dotyku i drgań w wodzie. Dzięki nim wyczuwają ruchy innych ryb i fal – nawet w mętnej wodzie.

6

Dlaczego ludzie zazwyczaj lubią masaże?

Dotyk może pocieszać i uspokajać - przytulenie, głaskanie, trzymanie za rękę – to wszystko działa na nasz mózg jak “przycisk bezpieczeństwa”.

Kiedy jesteśmy zmęczeni albo zestresowani, masaż pomaga nam się wyciszyć – jakby ciało mówiło: Już wszystko dobrze. Masaż to spokojny dotyk, który daje ciału sygnał: jesteś bezpieczny, możesz odpocząć. Dlatego często po kąpieli masuje się niemowlęta - by przed snem mogły się wyciszyć i uspokoić. A dorośli lubią masaże, ponieważ pomagają im się zrelaksować.

Na zajęciach dzieci dostały do przetestowania różne masażery, mogły sprawdzić co czują na własnych rękach, stopach pod wpływem dotyku urządzeń do masażu.

7

Dlaczego niektórzy nie lubią zakładania skarpetek lub przeszkadzają im metki i tkaniny ubrań?

Niektórzy ludzie czują inaczej. Ich zmysł dotyku działa bardzo intensywnie – są bardziej wrażliwi na tkaniny, szwy, metki i uciski. Wtedy skarpetki, metki ubrań lub niektóre materiały są dla nich nieprzyjemne, gryzące, uciskające.

8

Co to jest ścieżka sensoryczna?

Ścieżka sensoryczna to taki tor przeszkód - ścieżka, która składa się z elementów o różnych teksturach. Niektóre są miękkie, inne twarde, jeszcze inny zimne, wypukłe, zapadające się, łaskoczące. Podczas zajęć spacerowaliśmy po takiej ścieżce.

9

Jak udało nam się dopasować sensoryczne memo?

Dzieci miały bardzo trudne zadanie - każdy dostał po jednym baloniku wypełnionym jakimś produktem spożywczym - musieli znaleźć drugą osobę, która ma dokładnie ten sam produkt. Trzeba było wykonać tylko na podstawie dotyku.

10

Co dotyk ma wspólnego z nowoczesnymi urządzeniami?

Dotyk pozwala nam również korzystać z nowoczesnych wynalazków. Dzięki zmysłowi dotyku możemy obsługiwać ekrany dotykowe, myszki, klawiatury, a nawet wirtualne hologramy. Smartfonach i tabletach, padach i kontrolerach do gier, Rrkawicach wirtualnej rzecywistości (VR), protezach z czujnikami dotyku, inteligentnych ubraniach i materacach, panelach dotykowych w windach, drzwiach, kuchenkach.

Na zajęciach eksperymentowaliśmy z dotykiem i kulą plazmową.

11

Czy ekran telefonu zadziała, gdy dotkniemy go patykiem?

Nie! Bo patyk, czyli drewno, nie przewodzi prądu!

Ekrany dotykowe (np. w telefonach czy tabletach) działają dzięki naszemu ciału, które przewodzi malutki ładunek elektryczny. Kiedy dotykamy ekranu palcem, ten ładunek zmienia pole elektryczne na ekranie – i wtedy urządzenie „wie”, gdzie dotknęliśmy.

12

Skąd wiedzieliśmy co znajduje się w zakrytym pudełku?

Dzięki dotykowi dzieci rozpoznawały przedmioty użytku codziennego ukryte w pudełku. Miały do dyspozycji tylko swoje ręce i musiały, bez możliwości zajrzenia, rozpoznać co prowadzący ukrył w pudełku.

13

Jak działa kula plazmowa?

Kula plazmowa działa jak mała, zamknięta w szkle burza. W jej wnętrzu znajduje się gaz oraz elektroda wytwarzająca bardzo wysokie napięcie. Gdy urządzenie zostaje włączone, energia elektryczna zaczyna przepływać przez gaz, który pod jej wpływem zamienia się w plazmę – świecący, zjonizowany gaz. Widzimy wtedy charakterystyczne świetlne nitki przypominające błyskawice. Można wyobrazić sobie, że to taki miniaturowy piorun uwięziony w kuli. Podobnie jak podczas prawdziwej burzy, energia przeskakuje przez gaz (w naturze przez powietrze, w kuli przez specjalny gaz), powodując jego świecenie. Różnica polega na skali – w kuli wszystko dzieje się w kontrolowanych warunkach i przy bardzo małym natężeniu prądu, dlatego jest bezpieczne do obserwacji.

*Zakres omawianego materiału może się różnić w zależności od wieku młodych odkrywców.